Branislav GULAN

Srpska poljoprivreda i dalje počiva na više od pola miliona gazdinstava, ali broj ljudi i domaćinstava koja se bave proizvodnjom hrane iz godine u godinu opada. Prema najnovijim podacima, u Srbiji trenutno postoji 508.365 poljoprivrednih gazdinstava, dok je u primarnoj proizvodnji hrane direktno ili indirektno angažovano 1.150.653 ljudi, prenosi Biznis.rs.

U proseku, na jednom porodičnom gazdinstvu rade i žive 2,2 člana ili stalno zaposlena lica. Ipak, poređenje sa ranijim periodom pokazuje zabrinjavajući trend. Još 2018. godine u poljoprivredi Srbije bilo je angažovano 1.336.714 ljudi, što znači da je za manje od osam godina broj uključenih u proizvodnju hrane smanjen za oko 14 odsto.

• Agroanalitičar Branislav Gulan navodi da tipično gazdinstvo danas raspolaže jednom kravom za proizvodnju mleka, pet svinja, tri ovce, tri košnice i 43 komada živine. On upozorava da broj gazdinstava nastavlja da opada;

„U odnosu na 2018. godinu, kada je bilo registrovano 564.541 gazdinstvo, Srbija danas ima oko 10 odsto manje poljoprivrednih domaćinstava“, istakao je Gulan.

Prema procenama stručnjaka, tokom perioda od 2014. do 2024. godine ugašeno je oko 62.000 gazdinstava, a negativan trend nije zaustavljen ni danas. Smanjenje broja gazdinstava prati i pad stočnog fonda, niža proizvodnja hrane i slabiji prinosi. Pojedini pokazatelji ukazuju da su prinosi na obrađenim površinama niži nego u pojedinim periodima od pre deset, pa čak i pedeset godina.

Gulan posebno ukazuje na nerešeno pitanje zadružne imovine. Prema njegovim rečima, proces vraćanja nekadašnje zadružne zemlje još nije završen, a sporno je oko 200.000 hektara zemljišta, iako za deo parcela postoje dokumentacija i poznati nosioci prava.

Nerešeni imovinski odnosi, dodaje, ostavili su posledice i tokom privatizacija nakon 2000. godine, kada su u mnogim sredinama ugašeni mali prerađivački pogoni koji su predstavljali važan oslonac lokalne ekonomije.

U stručnim krugovima sve češće se ističe da bi obnova manjih prerađivačkih kapaciteta mogla da vrati deo ekonomskih aktivnosti u ruralna područja, otvori nova radna mesta i uspori odlazak stanovništva iz sela.

Dodatna pitanja otvaraju se i kada je reč o državnom poljoprivrednom zemljištu. Zvanično, za zakup je dostupno oko 450.000 hektara državnih oranica, ali deo stručnjaka smatra da evidencije nisu u potpunosti usklađene. Kako navodi Gulan, pojedini agroekonomisti upozoravaju da su se tokom godina u evidencijama državnog zemljišta našle i površine koje potiču iz zadružne imovine ili nikada nisu bile klasična državna svojina.

Region Šumadije i Zapadne Srbije danas predstavlja najznačajnije poljoprivredno područje u zemlji, ne samo po broju gazdinstava već i po broju žena angažovanih u poljoprivredi. U tom delu Srbije poljoprivredom se bavi više od 231.000 žena.

Najveći broj gazdinstava nalazi se u regionu Šumadije i Zapadne Srbije, gde je registrovano 224.433 poljoprivredna gazdinstva. Na drugom mestu su Južna i Istočna Srbija sa 145.751 gazdinstvom, dok je u Vojvodini registrovano 111.884 gazdinstava, a u Beogradskom regionu 26.297. Ukupno, više od milion ljudi obrađuje približno 3,25 miliona hektara zemljišta.

Podaci ukazuju i na velike regionalne razlike kada je reč o veličini poseda. Prosečno poljoprivredno gazdinstvo u Srbiji raspolaže sa 6,4 hektara zemljišta, dok je u Vojvodini prosečna površina gotovo dvostruko veća i iznosi 13,2 hektara.

                                     (Autor je analitičar i publicista)