Piše: akademik Vlastimir Vujić

Tribina: Sistem funkcionisanja lokalnih zajednica (opština) u Vojvodini (Srbija) i Evropi

             ZNAČAJNE  RAZLIKE U NAČINU UPRAVLJANJA OD EVROPSKIH

              Tribinu u Kuli podržala kancelarija Američkog Internacionalnog Republikanskog  instituta u Srbiji – ELLA IRI (Vašington). – Učesnici Tribine pet skupštinskih odbornika iz četiri vojvodjanska grada (Kula, Vrbas, Bečej, Novi Bečej), medju kojima i dopisnik našeg portala iz Madjarske, koji je odbornik „Zajednice Srba Hrvatske i Bosne i Hercegovine“ u SO Kula.

                Karakteristike vojvodjanskih opština (Kula, Vrbas, Bečej, Novi Bečej) koje su u Kuli 22. aprila bile prezentovane na Tribini- SISTEM FUNKCIONISANJA LOKALNIH ZAJEDNICA (OPŠTINA) U VOJVODINI I EVROPI su – megalomanski i preskupi projekti koje karakterisu „prenaduvane“ javne nabavke, nenamenska potrošnja budžeta i – promašene (i po gradjane!) štetne investicije! Lokalnu vlast u pomenutim opštinama čini SNS (sa svojim koalicionim partnerima) i često na čelne funkcije delegira nekompetentne (i nestručne) kadrove. Posebno, prepune stranačkih ljudi (sa upitnim znanjem i kvalifikacijama) su – opštinske uprave.

                   Koji institucionalni problem je u Srbiji  doveo do ovakvih posledica?

                   Manjkavost većinskog sistema izbora u Srbiji (koji je zadržala još jedino i Crna Gora) ONEMOGUĆAVA GRADJANIMA DA SE OPREDELJUJU ZA PERSONALIZOVANA  REŠENJA, odnosno DA PREDSEDNIKE OPŠTINA i GRADONAČELNIKE BIRAJU NEPOSREDNO – NA IME i PREZIME! NEPOSREDNI SISTEM BIRANJA ČELNIH LJUDI GRADOVA I OPŠTINA POSTOJI U – SLOVENIJI, HRVATSKOJ, SEVERNOJ MAKEDONIJI i BOSNI i HERCEGOVINI.

                     Ono što je pozitivno, opštine u Vojvodini gde je više od 25 odsto zastupljena odredjena nacionalna zajednica manjinskog naroda – IMAJU PRAVO NA SLUŽBENU UPOTREBU JEZIKA I PISMA U TOJ OPŠTINI, NJIHOV CENZUS ZA MANJINSKU LISTU PRILIKOM IZBORA IZNOSI DVA (2) ODSTO, A OMOGUĆEN IM JE I MANJI BROJ POTPISA PODRŠKE ZA IZBORNU LISTU!

                        Vrlo bitno je i poredjenje načina funkcionisanja lokalnih opština u Srbiji i na Starom kontinentu.

                        Na Tribini su bila prezentirana i dva vrlo interesantna primera, jedan iz države-članice EU i drugi iz zemlje koja to nije. Krenućemo od ovog drugog – Turske – koji je obrazložio učesnik Tribine Rade Obradović  („Kritična masa“, Kula) koji je u sklopu studijskog programa ELLA IRI imao priliku da poseti dve gradske opštine u Istanbulu (koji se sastoji od 39 gradskih opština i grada Istanbula (kao posebnog upravnog područja). Opštine koje obišao bile su ŠIŠLI i BAHČELIEVLER. U prvoj vlast obavlja sekularna CHP Ataturkova partija socijaldemokratske provijencije, a u drugoj je na vlasti velika AK proislamistička partija Redžepa Tajipa Erdogana. OBE OPŠTINE SE NALAZE U EVROPSKOM DELU ISTANBULA (stim što je Šišli centralna gradska opština u kojoj su nastanjeni i pripadnici Jermenske i Grčke nacionalne manjine).

                          „Opštine su prilično ekonomski razvijene i način upravljanja se suštinski razlikuje od organizacije lokalne samouprave u Srbiji. Predsednici opština se biraju neposredno (po većinskom sistemu, na ime i prezime). Poredjenja radi, gradska opština Šišli broji 37 odbornika kao i opština Kula (u Srbiji). Opština Šišli ima blizu 285.000 stanovnika, a opština Kula (prema popisu iz 2011. godine) brojala je 44.000 žitelja. Ono što je zanimljivo jeste DA ORGANIZACIONE FORME JAVNIH PREDUZEĆA – NE POSTOJE. SVE JE ORGANIZOVANO KROZ JEDINSTVENU OPŠTINSKU UPRAVU KOJA BROJI 800 ZAPOSLENIH I KROZ DIREKCIJE (za lokalne poreze, za socijalna pitanja i drugo), putem jedinstvenog kol-centra koji zaprima pozive telefonski ili onlajn – REŠAVAJU SE ZAHTEVI GRADJANA! Kol-centri u obe opštine rade 24 časa. Dakle, operativnost, ekonomičnost i bolja organizacija se pokazala da može odlično da funkcioniše u višemilionskom gradu“ – istakao je Rade Obradović, dodajući da su lokalne samouprave u Srbiji, ipak, daleko više napredovale nego pomenute u Turskoj po pitanju prava nacionalnih zajednica. U Turskoj ne postoji procentualna granica manjinama u odnosu na ukupan broj stanovnika  u nekom od naselja na upotrebu maternjeg jezika i pisma, takodje – ženama se ne garantuje zakonski minimum na listama za izbor odbornika u gradske i opštinske skupštine (kao što je to po važećim zakonima u Srbiji). Ipak, mora se priznati da TURSKA I TE KAKO VODI RAČUNA (i tu je ispred Srbije) O LICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA I LICIMA SA INVALIDITETOM I DA INKLUZIJA FUNKCIONIŠE ODLIČNO!

                               O funkcionisanju lokalnih zajednica u Madjarskoj, punih 19 godina članici Evropske unije, govorio je potpisnik ovog teksta, odbornik „Zajednice  Srba Hrvatske i Bosne i Hercegovine“ u SO Kula i dopisnik „Štajerskih novica“ iz Madjarske, Vlastimir Vujić, koji punu godinu dana živi i radi na relaciji Budimpešta – Kula. I on je, kao i Obradović uzeo primer glavnog grada. Prethodnik Istanbula, a Vujić Budimpešte koja ima 24 gradske opštine (kvarta).

                                „Sve opštine (i gradovi)  imaju svoje lokalne organe vlasti, sopstvene parlamente i predsednike (gradonačelnike) i staraju se o održavanju javne higijene, obezbedjuju pristup predškolskom i školskom obrazovanju, brinu o lokalnim putevima, imaju sopstveni budžet i u sklopu administracije matičarsko-notarsku službu. Shodno madjarskim propisima mandat odbornicima i predsednicima (gradonačelnicima) traje pet godina. Izbori za članove županijskih parlamenata (srednji nivo vlasti) održavaju se po proporcionalnom sistemu, gde izborni cenzus iznosi  pet (5) odsto za jednu listu. Ukoliko je reč o Jedinici lokalne samouprave (JLS) sa više od 10.000 gradjana, ODBORNICI SE BIRAJU PO VEĆINSKOM, JEDNOKRUŽNOM SISTEMU, a teritorija se deli na onoliko izbornih jedinica koliko je potrebno izabrati odbornika, ponovo shodno broju stanovnika (uz odredjeni broj kompenzacionih mesta u lokalnim parlamentima). Ukoliko je reč o JLS sa manje od 10.000 gradjana, ODBORNICI SE BIRAJU PO VEĆINSKOM SISTEMU, gde gradjani imaju pravo da glasaju za onaj broj kandidata koliko lokalni parlament  broji mesta, ali ne više od tog broja“ – obrazložio je naš dopisnik, podvlačeći da se izbori za gradonačelnike održvaju PO JEDNOKRUŽNOM, VEĆINSKOM SISTEMU I DA SE ZA NJIH GLASA NA POSEBNOM LISTIĆU. STOGA JE MOGUĆA SITUACIJA U KOJOJ GRADONAČELNIK DOLAZI  IZ JEDNE POLITIČKE OPCIJE, A VEĆINU U LOKALNOM PARLAMENTU FORMIRA NJEMU SUPROTSTAVLJENA POLITIČKA OPCIJA!

                                  Recimo na kraju da su preostala tri učesnika Tribine u Kuli bili – Milan BOKUN („Samo lokalno“, Bečej), Mario MAŽAR („Oslobodimo Vrbas“, Vrbas) i Nevena SUBOTIĆ („LSV“, Novi Bečej), dok je skup održan u prostorijama „Udruženja Crnogoraca Kule“, a panel diskusiji prisustvovao je i predsednik tog udruženja Slobodan Boban Balandžić.