Seoski život!
Srbija će do 2052. godine imati znatno manje stanovnika, a opstanak nekih opština biće ugrožen. Zahvaljujući akciji koju vodi Ministarstvo za brigu o selu u Srbiji su sela za poslednnjih nekoliko godina dobila nov lik, a to je 3.520 sređenih kuća i 16.000 novih stanovnika! Uz pomoć države onim koji hoće da žive u selima, a ispunjavaju uslove konkursa, kupljene su kuće, pa su te porodice prvi put dobile i sopstveni krov nad glavom. Tako su sela dobila i nove stanovnike! Prema procenama Republičkog zavdoa za statistiku Srbija će za 30-tak godina imati oko 1,5 miliona stanovnika manje, a najviše će se isprazniti jug i istok, koji će biti siromašniji za 445.000 ljudi u odnosu na poslednji popis 2022. godine. To su procene Republičkog zavoda za statistiku (RZS) prema “srednjem očekivanom scenariju’’. Srbija danas ima 4.720 sela. Posle popisa u 2023/24 godini saopštio je RZS da će do 2050. godine ona biti manja za oko 3.000 sela! Sad je u fazi nestanka oko 1.200. To su ona sela koja imaju do 100 stanovnkika. Ona nemaju šanse za opstanak i ostanak, i u njih se neisplati ulagati.
Inače, spasavanje sela, vodi Nacionalni tim za preporod sela Srbije u okviru Ministarstva za brigu o selima. Takva briga o selima u Jugoslaviji, odnosno sad u Srbiji nije postojala posle Drugog svetskog rata! Preporod sela znači i preporod i spasavanje države! Jer, zemlja koja nema sela, postepeno će nestati sa mape! A, spasavanje sela znači preporod i spasavanje države Srbije. U zemlji Srbiji, koja posle nakon poslednjeg popisa ima tek oko 6,6 miliona stanovnika, od kojih čak 40 odsto njih živi u ruralnim sredinama, odnosno naseljenim mestima – selima! Prema poslednjem popisu, u njoj danas ima 4.720 sela. Procene su RZS da će do 2050. godine sa mape nestatati oko 3.000 sela koja nemaju šansu za opstanak i ostanak! Osnovni razlog je manji broj stanovnika!
Branislav GULAN
Misija na delu
Povodom sumiranja rezultata brige od selu Srbije, nadležni ministar Milan Krkobabić, kaže: „Ovo što radimo je misija na delu, a počelo je i uzelo maha osamostalјivanje mladih lјudi. To nije kampanja, to je dugoročno strateško opredelјenje Republike Srbije, od posebnog značaja za očuvanje nacionalnih i državnih interesa“, izričit je Krkobabić. „Pravi primer su tih 16.000 žena, muškaraca i dece, ti mladi lјudi koji su stekli svoje nove domove, uselјavajući se u 3.520 kuća u selima širom Srbije“, poručio je Krkobabić. U Palati Srbije, predstavlјeni su svi programi ovog Ministarstva, realizovani čak u 153 lokalne samouprave u Srbiji, od ukupno 174. Istaknuti su vidlјivi rezultai koji su programi Ministarstva postigli za kratko vreme. Program naselјavanja napuštenih seoskih kuća, je svojevrsna „lična karta“ ovog Ministarstva. Ono je odavno premašio sva očekivanja u radu i rezultatima. Samo u 2024. godine oživelo je 870 napuštenih seoskih kuća širom Srbije.
U ime dobitnika kuča, prisutnima se obratila Mina Vujanović, koja se sa porodicom iz Beograda nedavno preselila u selo Brajkovići kod Kosjerića. Brajkovići su naselјe u Srbiji u opštini Kosjerić u Zlatiborskom okrugu. Prema popisu iz 2011. godine u njemu je bilo 715 stanovnika. U naselјu Brajkovići sad živi 576 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,7 godina (42,4 kod muškaraca i 41,0 kod žena). U naselјu ima 214 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,38 lica.
Ovo naselјe je velikim delom naselјeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. „Zahvalјujući ovom programu MBS, ostvarili smo naš san, stekli krov nad glavom, a sada je sve lakše. Suprug je automehaničar, a ja sam pokrenula svoj biznis, pravim heklane torbe. Nameravamo da uzgajamo koze, imamo velike planove, ali sve to ne bismo mogli bez ovog programa i pomoći države. Deca će odrastati u zdravoj sredini, a tamo nam je sve blizu- škola, vrtić, dom zdravlјa…“, rekla je Mina Vujanović.
Seoskom stanovništvu u Srbiji značajno je olakšao život i – besplatan prevoz minibusevima. Prošle 2024. godine dodelјeno je još 17 vozila, čime je njihov ukupan broj od početka programa bio – 78. Vozila su otišla i u četiri opštine na Kosovu i Metohiji.
Foto: Ministarstvo za brigu o selu – ministar Milan Krkobabić
Posle uspešno realizovanog programa „500 zadruga u 500 sela“, u Srbiji je osnovano čak 1.100 novih zadruga. Sa istim cilјem osnaživanja privrednih aktivnosti u selima, 2024. godine pokrenut je i Program podrške razvoju privrednih aktivnosti. Mladi koji dobiju kuću, sada dobijaju priliku i da u svojim selima razviju posao. Novac za preduzetnike dodelјen je u 14 opština, koje će ga rasporediti vrednim zanatlijama i malim privrednicima sa svojih teritorija. Prvi preduzetnic, njih oko 50, već su početkom 2025.godine krenuli u realizaciju svojih biznisa.
Jer, jednako kao i žitelјima gradova, i stanovništvu na selu potrebno je mesto na kom će se okuplјati, družiti, obeležavati važne datume, organizovati kulturne i sportske događaje. Zato je još jedan novi program Ministarstva za brigu o selu – dodela novca za obnovu Seoskih domova imao veliki odjek i podjednako interesovanje lokalnih samouprava. Novac je dodelјen i već je počela obnova 19 Seoskih domova, i to odjednom. To su Domovi kulture ili Zadružni domovi u selima širom Srbije. Ponovo će to biti mesta gde pulsira život, mesta gde će se okupiti mladi, ali i najstariji.
Ministarstvo za brigu o selu, pod vođstvom ministra Milana Krkobabića, započelo je inicijativu obnove 19 seoskih domova širom Srbije, nakon što su potpisani ugovori o dodeli bespovratnih sredstava za njihovo opremanje i uređenje. Ovi objekti, zadružni i domovi kulture, biće revitalizovani kako bi ponovo postali centri društvenog i kulturnog života u selima i okolnim naseljima. Na javni konkurs Ministarstva prijavilo se 83 lokalne samouprave iz 24 okruga, a 19 najboljih dobilo je sredstva ukupne vrednosti 150 miliona dinara. Dodatno, lokalne samouprave učestvuju sopstvenim sredstvima od 45 miliona dinara, omogućavajući sprovođenje potrebnih radova, opremanje i uređenje enterijera. Obnovom ovih objekata obuhvaćeno je više od 100 sela, a koristiće ih približno 22.000 ljudi. Projekat se posebno fokusira na pogranična područja, gde se nalazi 14 od 19 izabranih objekata. Prosečan iznos dodeljenih sredstava je 7,8 miliona dinara, dok je maksimalni iznos po lokalnoj samoupravi bio 10 miliona dinara. Profesor dr Budimir Sudimac, član komisije, istakao je da je odabir domova bio izazovan zbog kvalitetnih prijava. Dodao je i kako su sredstva raspoređena prema kriterijumima koji uključuju tehničku opravdanost i ravnomernu distribuciju.
U obnovljenim objektima planira se širok spektar aktivnosti, uključujući folklorne nastupe, izložbe, edukacije, dramske i sportske sekcije, književne večeri, gastronomske manifestacije i obeležavanje značajnih datuma. Domovi će služiti kao okupljališta za penzionere, učenike i seoska udruženja, promovišući međugeneracijsko povezivanje i kulturnu razmenu. U Ruskom Selu kod Kikinde, dom će igrati ključnu ulogu u povezivanju multikulturalne zajednice Srba i Mađara. U selima poput Štubika kod Negotina i Izvarice kod Žagubice, prvi put nakon nekoliko decenija čekanja, meštani će dobiti prostor za društvene i kulturne događaje.
Neki objekti koje će Ministarstvo obnoviti već planiraju bogate aktivnosti. Dom kulture u Ostojićevu kod Čoke, recimo, ima razrađen program za narednih 12 meseci. U Novom Itebeju kod Žitišta obnovljeni dom će, između ostalog, biti mesto održavanja „bazara zdravlja“. Ova inicijativa doprinosi revitalizaciji ruralnih područja i poboljšanju kvaliteta života stanovnika, stvarajući uslove za aktivan društveni i kulturni život u selima širom Srbije.
Miholjski susreti okupili 250.000 učesnka
I 2024. godine širom Srbije realizovani su Miholјski sureti sela, manifestacija koju je osmislio i zajedno sa pesnikom Ljubivojem Ršumovićem utemlјio ministar Milan Krkobabić. I prošle 2024. godine od juna do decembra ova manifestacija okupila je oko 250.000 učesnika, iz 1.500 sela u 113 opština širom Srbije.
Tadašnju svečanost u Palati Srbija upotpunile su boje i ukusi iz raznih krajeva Srbije. Gosti iz metropole naivnog slikarstva, sela Kovačice priredili su malu izložbu naive, vredne članice Udruženja žena “Šimanovčanke” prikazale su radionicu tkanja, veza i heklanja, a domaćice iz Ade najslađi deo Miholјskih sureta uz tradicionalne ukuse Vojvodine…
Mina Vujanović je sa porodicom napustila je Beograd i preselila se u selo Brajkovici kod Kosjerica…Odmah je kupila kuću, a onda i pokrenula biznis – evo ko joj je najviše pomogao, a to je MBS! Tako je radom Ministarstva za brigu o selu, Program naseljavanja napuštenih seoskih kuća, postao svojevrsna „lična karta“ ove institucije. Jer, samo je u 2024 godine oživelo 870 napuštenih seoskih kuća širom Srbije!
„Sela Srbije čekaju mlade ljude. Samo sa njima imaju šansu da opstanu“, rekao je ministar za brigu o selu Milan Кrkobabić u Palati Srbija, povodom sumiranja rezultata rada Ministarstva u 2024. godini i dodao: „Ovo što radimo je misija na delu, počelo je i uzelo maha osamostaljivanje mladih ljudi.To nije kampanja, to je dugoročno strateško opredeljenje Republike Srbije, od posebnog značaja za očuvanje nacionalnih i državnih interesa.Pravi primer su tih 16.000 žena, muškaraca i dece, ti mladi ljudi koji su stekli svoje nove domove, useljavajući se u 3.520 kuća u selima širom Srbije“, poručio je Кrkobabić.
Program naseljavanja napuštenih sesokih kuća, svojevrsna „lična karta“ ovog Ministarstva, odavno je premašio sva očekivanja. Jer, samo je 2024. godine oživelo 870 napuštenih seoskih kuća širom Srbije. A, ukupno do početka 2025. Godine njih – 3.520! U ime dobtnika kuća, prisutnima se obratila Mina Vujanović, koja se sa porodicom iz Beograda nedavno preselila u selo Brajkovići kod Кosjerića. Oni prestavčpjaju oko 30 odsto onih ljudi koji su sad otišli iz grada u selo! Do sada je odlazak bio samo u jednom pravcu iz sela u grad!
Foto: Ministarstvo za brigu o selu. Porodici Mine Vujanović pomoglo je da dobije sopstveni krov nad glavom u selu Brajkovići kod Kosjerića!
„Zahvaljujući ovom programu, ostvarili smo naš san, stekli krov nad glavom, a sada je sve lakše. Suprug je automehaničar, a ja sam pokrenula svoj biznis, pravim heklane torbe. Nameravamo da uzgajamo koze, imamo velike planove, ali sve to ne bismo mogli bez ovog programa i pomoći države. Deca će odrastati u zdravoj sredini, a tamo nam je sve blizu – škola, vrtić, dom zdravlja…“, rekla je Mina Vujanović.
Posle decenija podstanarskog života, samohrana majka medicinska sestra Tanja Paunović i njena tri sina dobili su svoj krov nad glavom u Simićevu kod Žabara. Njena prijava za ovu nekretninu od 74 kvadrata je inače prva koja je za ove četiri godine programa, stigla iz te opštine u Braničevskom okrugu.
„Presrećni smo, ovaj događaj nam je preokrenuo život. Napokon više ne moramo da se selimo, ulažemo u tuđe kuće, jer sada prvi put imamo svoj dom. To nismo mogli da ostvarimo bez pomoći Ministarstva za brigu o selu. Kuća je lepa, prethodni vlasnici su je brižljivo održavali, a dvorište je posebno po mom ukusu, prepuno cveća. Jedva čekamo da započnemo naš novi život“, rekla je za javnost Tanja Paunović, koja u Žabarima radi kao medicinska sestra i dodala da namerava da sa najstarijim sinom počne da se bavi pčelarstvom. Planira i da posadi baštu, čuva živinu, ali kako podvlači, najvažnije je da njena deca imaju krov nad glavom. Zahvaljujući ovom progasmu, Srbija će imati popunjenija sela, a ovaj mladi svet će živeti u zdravoj sredini, tu razvijati porodice i gajiti zdravu hranu. Ko je zdrav, taj je i srećan, a ja im to svima od srca želim’’, rekla je Tanja Paunović.
Dakle, četvoročlana porodica skućila se zahvaljujući akciji Ministarstva za brigu o selu, na čijem je čelu Milan Krkobabić. Dobila je kuću u selu Simićevu kod Žabara. Mala kuća, sveže okrečena u sivo i sva u cveću, u selu Simićevo u blizini Žabara, sada je dom četvoročlane porodice. Tu žive Tanja Paunović i njeni sinovi Lazar (21), Aleksa (17) i Mihailo (14). Njeni sinovi su raspoloženi, nasmejani. Sređuju dvorište, slave… Ističu, da je uselenej u sopstvenu kuću, jedan od najvažnijih dana u njihovom životu. Jer, majka je u Palati Srbija potpisala ugovor i zvanično su postali vlasnici nekretnine u Braničevskom okrugu. Srednji Tanjin sin Aleksa biće majčin kolega, završava srednju medicinsku školu u obližnjem Požarevcu, dok najmlađi Mihailo ide u osnovnu školu, odličan je đak i sada uređuje svoj kutak u sobi. Sva trojica dečaka ne kriju koliko su ponosni na majku, za koju kažu da je borac i da sve uspeva da im obezbedi.
Sada se izborila i za najvažnije, a to je da imamo sopstveni dom – poručuju oni. Godinama smo podstanari, već deceniju se selimo iz kuće u kuću, ulažemo u tuđe zidove i ponovo ostajemo bez krova. Ti dani su napokon iza nas. Sada moji sinovi i ja konačno imamo svoj krov nad glavom – pričala jeTanja Paunović, dobitnica 3000. kuće na selu, koju je stekla u programa naseljavanja napuštenih seoskih kuća koje Ministarstvo za brigu o selu, na čijem je čelu Milan Krkobabić, uspešno sprovodi pune četiri godine. Sad je taj posao u petoj godini.
Geografski položaj Simićeva
Simićevo, u koje se naselila porodica Tanje Paunović i njenih sinova, je naselje u Srbiji u opštini Žabari u Braničevskom okrugu. Prema popisu iz 2002. godine u njemu je bilo je 1.465 stanovnika, asd ima znatno manje. U naselju Simićevo sad živi 1.174 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 44,8 godina (43,3 kod muškaraca i 46,1 kod žena). U naselju ima 527 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,78. Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.
Atar sela Simićeva nalazi se u donjem Pomoravlju, na desnoj obali Velike Morave. Selo se nalazi na asfaltnom putu Požarevac–Svilajnac. Od Požarevca je udaljeno 24 kilometra, od Svilajnca 21 kilometar, a od Velike Plane 19 kilometara. Atar sela omeđen je atarima sela Žabari, Donja Livadica, Četereže Sibnica i Oreovica. Zapadna granica sela nalazi se na obali Velike Morave.
Naselje se nalazi pet kilometara severno od Žabara. Nadmorska visina sela iznosi 103 metra. Nastalo je na kontaktu aluvijalne ravni Velike Morave i Braničevskog povijarca. Zbijenog je tipa. Severni deo sela je podužnog oblika, a južni pravougaonog sa zrakastim izraštajima. Sa istočne strane sela nalaze se visovi Parlog (248 metara) i Starac (244 metara), a na severoistoku Dubrava (256 metara).
Atar sela zauzima površinu od 2.884 hektara. Selo je zbijenog tipa sa oblikom drumskog naselja. Podeljeno je na „male“ koje nose imena nekadašnjih rodova: Kojića, Kršljana, Palijana, Miletića, Rajkovića, Boškovića, Đuričića, Šarčevića, Šaronjića, Grozdanovića, Čupića, Tošića, Ciganska, Vlajića, Krajinska, Lazarevića, Čorbića, Skokića, i Vlaška Mala. Mnogi od ovih naziva vremenom su nestali , a pojavili su se drugi tako da danas imamo kao glavnu podelu Srpsku malu i Vlašku malu, a u okviru njih Dikišane, Rajkoviće, Jeftin sokak i tome slično.
Delovi atara pod šumama, livadama i njivama zovu se: Kusjak, Velika Mrtvica, Jasenova Bara, Ličina, Bučje, Konić, Rasje, Duganovica, Staro Blato, Staro Selo na Moravi, Staro Selo na brdu i drugo. Delovi pod voćnjacima i vinogradima zovu se Gostilovac, Lokva, osa, Suvi potok i Četerško. Posle komasacije i melioracije koja je urađena u ravničarskom delu atara mnogi od ovih naziva se ne koriste ili su jednostavno zaboravljeni. U ataru sela ima nekoliko izvora. Na osnovu nađenih ostataka od kamena i keramike, zaključujeno je da su neki bili uređeni u rimskom i turskom periodu. Izvori u Ćurčijevu i Gostilovcu bili su uređeni u Rimskom, a “Jankov Kladenac“ bio je uređen u rimskom i u turskom periodu.Svaki put posle potpisivanja ugovora za dodelu bespovratnih sredstava za kupovinu seoskih kuća, sela lokalnih samouprava širom Srbije dobijau nove komšije.
Maksimalan iznos koji se dodeljuje za jednu kuću ove namene je 1,2 miliona dinara, ali se i dalje nalaze kuće za mnogo manje iznose, pa je tako ovoga puta najeftinija kuća, u selu Torda kod Žitišta, iznosila manje od pola miliona dinara. Ukupan broj od početka dodele kuća peko MBS do kraja 2024. godine programa iznosi čak 3.520! Krov nad glavom steklo je više od 16.000 ljudi. Statistika nastavlja da oduševljava – ovi novi vlasnici kuća u proseku su mlađi od 30 godina, a trećina ih ide iz grada u selo.
Vozila, biznis i domovi!
Seoskom stanovništvu značajno je olakšao život besplatan prevoz minibusevima. Jer, 2024. godine dodeljeno je još 17 vozila, čime je njihov ukupan broj od početak programa – 78. Vozila su otišla i u četiri opštine na Кosovu i Metohiji. Posle uspešno realizovanog programa „500 zadruga u 500 sela“, sa istim ciljem osnaživanja privrednih aktivnosti u selima, 2024. godine pokrenut je Program podrške razvoju privrednih aktivnosti. Inače, za četiri godine osnovano je 1.100 novih zadruga u Srbiji. Mladi koji dobiju kuću, sada dobijaju priliku i da u svojim selima razviju posao. Novac za preduzetnike doden je preduzetnicima sa svih teritorija u 14 opština, koje je raspoređeno vrednim zanatlijama i malim privrednicima sa svih teritorija Srbije. Oko 50 prvih preduzetnika već je početkom 2025. godine krenulo u realizaciju svojih biznisa.
Menja se demoigrafska slika Srbije
Najveći gubitak stanovništva Srbije biće do 2052. godine. Od oko 50 odsto stanovništva u odnosu na poslednji popis, imaće borska (55 odsto) i zaječarska oblast (skoro 50 odsto), dok će se, očekivano, najmanje isprazniti beogradska i južnobačka oblast, za nešto manje od deset odsto. Region Vojvodine će izgubiti četvrtinu stanovništva.
Mada će 2052. u pet gradova: Beogradu, Novom Sadu, Novom Pazaru, Kragujevcu i Nišu, živeti skoro polovina ukupnog stanovništva, najveći grad na jugu i istoku zemlje, Niš, imaće 35.000 građana manje nego 2022. godine. Najbolji dokaz da se menja demografska slika Srbije je činnjeica da je u 2024. godine rođeno tek oko 60.000 beba, što je najmanje za poslednjih nekoliko decenija. Već nekoliko decenjaj uSrbiji godišnje mnogo više umie nego što se rađa!
Dakle, demografska slika buduće Srbije još je pesimističnija kada se u projekciju uvrsti podatak RZS da će 2052. godine broj dece do 14 godina biti dvostruko manji od broja osoba starijih od 65 godina, kojih će biti sve više. Nezavisni stručnjaci upozoravaju da je “minut do 12” za daleko ozbiljniju populacionu, demografsku i politiku ravnomernog regionalnog razvoja u Srbiji.
Bujanovac će imati više stanovnika od Vranja
Republički zavod za statistiku u Projekciji stanovništva Republike Srbije 2022 – 2052. godine navodi da će prema srednjem očekivanom scenariju, broj stanovnika 2052. godine biti samo 5.224.762, što predstavlja pad od oko 22 odsto u odnosu na 2022. Osnovni razlozi takvog pada su negativni prirodni priraštaj, koji u proseku iznosi 86 odsto, i “negativna neto migracija”, odnosno veći broj odseljenih u odnosu na doseljene. U pet gradova, u kojima će tada živeti oko polovina ukupnog stanovništva, po popisu iz 1992. godine živelo je 30 odsto, a po popisu iz 2022. godine oko 40 odsto ukupnog broja.
Prema sadašnjoj projekciji, do 2052. godine značajno će porasti broj opština sa manje od 5.000 stanovnika, kojih gotovo nije bilo u prethodnom periodu, kao i opština koje će imati od 5.000 do 10.000 stanovnika. Region južne i istočne Srbije, koji je po popisu iz 2022. imao oko 1,4 miliona stanovnika, pašće na 963.879. Najveći grad u ovom delu Srbije, Niš, spašće sa 250.648 stanovnika na 215.764.
Prema ovoj projekciji, najviše stanovnika izgubiće Crna Trava i Lebane, kojima je ugrožen opstanak. I Babušnica i Dimitrovgrad izgubiće veliki deo stanovništva, oko polovine. Pritom će u ove dve opštine više od 40 odsto građana biti starije od 65 godina.
Izuzetak od ovog neslavnog populacionog pravila su Preševo i Bujanovac, u kojima će broj žitelja porasti za oko deset odsto. Može se očekivati da će u Bujanovcu biti više stanovnika nego u Vranju, koje je sada najveća teritorijalna jedinica Pčinjskog okruga.
Ministar bez portfelja, Novica Tončev, ističe da ravnomerni razvoj nije moguće rešiti bez stvarne, a ne statističke regionalizacije. On je ministar koji je zadužen za oblast unapređenja razvoja nedovoljno razvijenih opština, kojih je inače najviše na jugu i istoku zemlje i tvrdi da Vlada Srbije ulaže ozbiljan napor, kako bi unapredila uslove života i poslovanja u njima, te doprinela očuvanju stanovništva. “Ako pogledate javne pozive i drugih ministarstava i Fonda za razvoj videćete da se opštinama koje pripadaju trećoj i četvrtoj grupi razvijenosti daju određene povlastice prilikom konkurisanja. Deo ovih opština pritim ima i status pograničnih mesta i zato moramo uložiti više napora u njihovom očuvanju”, navodi za javnost Tončev. On precizira da Kabinet za čiji je rad odgovoran svake godine 80 odsto ukupnog budžeta izdvaja za sufinansiranje projekata za unapređenje infrastrukture, nabavku komunalne i druge opreme, izgradnju, renoviranje i opremanje objekata u svojini tih opština.
Iz svakodnevnog kontakta sa predstavnicima tih opština, uočen je nedostatak stručnog kadra, zbog čega njegov kabinet organizuje besplatne edukacije za zaposlene. “Svakog dana insistiram na povećanju sredstava za ulaganje u ove opštine i moram da istaknem da dobra volja postoji i da će se u najskorije vreme to i sprovesti”, kaže Tončev. Odgovarajući šta bi u bližoj budućnosti trebalo preduzeti da se spreči ovaj negativni demografski i populacioni trend, posebno na “najsiromašnijem jugu”, on kaže da je iz razgovora sa predstavnicima nerazvijenih opština proizašlo “nekoliko potencijalnih sistemskih rešenja”, koja će biti u fokusu. “Potrebno je doneti Zakon o razvoju izrazito nedovoljno razvijenih opština. Ovim zakonom sistemski bi se uredila ulaganja u ovakve opštine, a prvenstveno ulaganje republičkih javnih preduzeća, kao što su Putevi Srbije, Srbijavode i druga. Ona bi trebalo da imaju obavezu da shodno propisanim kriterijumima ulažu deo budžeta u ove opštine”, kaže on. Potrebno je, takođe, doneti Zakon o Fondu za razvoj izrazito nedovoljno razvijenih opština, koji bi bio osnov da se određena budžetska sredstva usmeravaju isključivo ovim opštinama. Tončev dodaje da je neophodno i osnivanje Fonda za finansiranje nedostajućih sredstava potrebnih za učešće u programima prekogranične saradnje, jer postojeći IPA programi predviđaju predfinansiranje projekata za koje izrazito nedovoljno razvijene opštine nemaju novca. Potrebno je, takođe, izmeniti postojeća zakonska rešenja tako da najveći deo naknade za korišćenje prirodnih dobara bude prihod budžeta opštine. “Povećanje transfera lokalnim samoupravama je možda trenutno prioritet jer oni nisu menjani od 2014. godine u nominalnom iznosu, pa jedinice lokalne samouprave ne mogu da izvršavaju zakonom predviđene obaveze”, kaže on. “Ravnomerni regionalni razvoj nije moguće rešiti bez stvarne regionalizacije. Sada imamo samo statističke regione i okruge koji su osnovani uredbom”, kaže Tončev.
Jug Srbije je sličan afričkim zemljama, zato obrazovani ljudi odlaze!
Mladen Jovanović, nezavisni stručnjak za pitanja decentralizacije i regionalizacije, te nekadašnji direktor Nacionalne koalicije za decentralizaciju, kaže za javnost da najnovija projekcija RZS o padu broja stanovnika u Srbiji nije ništa novo, jer sličan trend postoji od 2016. godine. On ukazuje da je potpuno jasno da je posebno loša situacija na jugu i istoku Srbije, koji je politički i ekonomski diskriminisan u centralizovanoj državi, kakva je Srbija. Po njegovim rečima, jug Srbije je postao rezervoar kvalitetne radne snage za Beograd, a sve više i za Novi Sad, gde odlaze uglavnom obrazovani ljudi koji sa sobom nose veliki ekonomski i drugi potencijal.
Jug Srbije je pritom utočište nekvalitetnih investicija, odnosno nekvalitetnih radnih mesta koja se, pre svega, oslanjaju na fizicki rad, ocenjuje. Kada diplomirani psiholog ili lekar imaju izbor između nezaposlenosti ili motanja kablova u Nišu, sa jedne, i preseljenja u Beograd, pa i Novi Sad, sa druge strane, jasno je šta će izabrati, kaže.”Kao da je u Srbiji granica – Sava i Dunav. Kao da je Vlada Srbije postavila granicu neoliberalnog kolonijalizma južno od Save i Dunava, gde caruju loše strane investicije, a eksploatacija prirodnih resursa i ekološki problemi su najveći. Kolonijalna politika Vlade jug Srbije vidi kao izvor jeftine radne snage i mesto jeftine eksploatacije resursa. Jug Srbije je jako sličan afričkim zemljama”, kaže Jovanović. On dodaje da se “na sve to prosečna srpska plata na jugu vidi samo na televiziji”, što dodatno gradi “atmosferu bespomoćnosti juga i uverenje da njegovi žitelji ne mogu da imaju bolju budućnost”.
Procebne RZS su da će starijih od 65 godina biti više od trećine stanovništva. Prema projekciji ove institucije,prosečna starost u Srbiji, koja već spada u zemlje sa “starim” stanovništvom, nastaviće se. U periodu od 2022. do 2052. Godibe ona će porasti za 2,6 godina, tako da će prosečni stanovnik imati 46,4 godine, umesto sadašnjih 43,8. Zastupljenost građana starijih od 65 godina u ukupnom stanovništvu porašće sa 21,9 odsto na 28,5 odsto, a najstarijih od 80 i više godina, sa 4,5 odsto na 7,3 odsto.”Zbog visokog učešća starije populacije u ukupnom stanovništvu, uz Crnu Travu, demografski najugroženije biće opštine Negotin, Golubac, Boljevac, Bosilegrad, Osečina i Nova Varoš. Relativno povoljnija starosna struktura beleži se u opštinama Sjenica, Tutin, Novi Pazar, Opovo i Žabalj”, navodi RZS. Do kraja projekcionog perioda predviđa se da će stopa fertiliteta (plodnost jedne populacije, prim. aut.) biti do 1,7 deteta po ženi, a da će životni vek biti produžen za skoro šest godina.
Ocene su da je u ovim krajevima sve krenulo nizbrdo tokom ratnih devedesetih godina. RZS navodi da je prelomna tačka, nakon koje je započeo pad stanovništva u Srbiji, bila 1991. godina.
“Sve do tada, broj stanovnika Srbije rastao je i to pretežno zahvaljujući pozitivnom prirodnom priraštaju. Međutim, usled nepovoljnih ekonomskih i društvenih promena koje su se dogodile krajem 20. veka- ratni sukobi na prostoru bivše SFRJ, ekonomske sankcije, priliv izbeglica i interno raseljeni h lica – tokom devedesetih godina broj stanovnika počinje da opada, a potom se opadajući trend nastavlja sve do 2022. godine, što potvrđuje i poslednji Popis stanovništva”, navodi RZS.
(Autor je analiticar i publicista)