- Princ Filip i princeza Danica Karađorđević sa decom posetiće srpsku
zajednicu u Kanadi od 26. juna do 1. jula. Biće centralne ličnosti na proslavi
Vidovdana u i na Srpskom danu na Nijagari
Piše: Marko Lopušina
Posle veoma uspešne posete SAD i Srbima u Čikagu, Njegovo kraljevsko
visokčanstvo princ naslednik Filp i princeza Danica odlaze sa decom u zvaničnu i
svoju prvu posetu Kanadi. Tim izkazali su neobično veliko zadovoljstvo: - Radujemo se susretu sa našim narodom koji već generacijama sa ljubavlju
čuva kulturu, tradiciju i pravoslavnu veru daleko od Otadžbine. Ova poseta je
prilika da dodatno učvrstimo veze između matice i rasejanja i da zajedno
razgovaramo o projektima važnim za budućnost našeg naroda.
Prva grupa od 49 useljenika stigla u Kviebek 1885. godine. Ime
Servina, koje su Kanađani koristili za Srbe, pominje se u popisu stanovništva
u Kanadi 1901. Tokom Prvog i krajem Drugog svetskog rata broj doseljenih
se povećao na 14.863 lica čiji je maternji jezik bio srpsko-hrvatski. Stižu
bivši ratni zarobljenici i radnici. Tada se javlja Srpska narodna odbrana. Do
kraja osamdesetih godina u Kanadi je bilo 80.000 Srba.
Prvog dana posete, u petak 26. juna princ Filip i princeza Danica
posetiće centar Eparhije kanadske SPC manastir Milton, u kome stoluje
episkop Mitrofan. Formirana je odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC
- maja 1983. godine. Pokriva teritoriju čitave Kanade od Atlanskog do
Tihog okeana i najveća je u eparhija SPC.
Najznačajniju ulogu u razvoju nacionalnog ideniteta kanadskih Srba
ima upravo Srpska pravoslavna crkva sa 24 opštine i parohije, sa 30
hramova. Prva Crkvena opština osnovana je 1912. u Ridžajni. Posvećene je
prazniku Svete Trojice i završena je 1916.
Centralno mesto u eparhiji pripada Manastiru Svetog Preobraženja Gospodnjeg
u Miltonu, na reci Nijagari. Temelj je postavljen 1991. Podignut je na 103 stuba na
steni zvanoj Tavorsko brdo. Manastirsku crkvu posvećenu Preobraženju
Gospodnjem je osveštao patrijarh Pavle 12. juna 1994. pred 20.000 vernika.
Ikonostas je delo doborezca Momčila Miloševića iz Preljine. Živopis je
rad ikonografa i freskopisaca Dragomira Marunića, Nikole Lubardića, Dragana
Stankovića i Zorana Rnjaka. Završen je 2002.
Narednog dana Karađorđevići odlaze 27. juna u obilazak imanja
Srpskog pravoslavnog centra Sveta Trojica u Binbruku kod Hamiltona.
Imanje ima oko 20 hektara. Postoji veliki prostor za okupljanje vernika sa
letnjim paviljonom, sportskim terenima, kuhinjom, parkingom i srpskim
grobljem. U manastiru se pored verske službe održavaju proslave Sv. Tri
Jeraha, slave manastirske kapele, Istočni petak, slave izdavačke kuće,
Eparhijski dan, nedelja Svih Svetih, Manastirski sabor pre Gospojininog
posta u leto, slava manastira Preobraženje Gospodnje u avgustu i slava
eparhije Pokrov presvete Bogorodice u oktobru.
Tokom 27. juna princ Filip i princeza Danica će se pokloniti đeneralu
Draži Mihajloviću, odnosno položiti cveće na njegov spomenik. Otkriven je 2001.
godine. To je prvi spomenik legendarnom kraljevskom generalu u Kanadi. Đeneral
je izliven u bronzi u visini 2,5 metara. Postavljn je na postolju od mermera. Autor
je vajar Zigi Pušta. Podigla ga je kanadska Oragnizacija srpskih četnika „Ravna
Gora“. Osveštali su ga mitrpolit američki Longin i episkop Damaskin.
Kasnije će kraljevski par imati susrete i razgovore sa članovima srpske
zajednice u Binruku. Poseta će se završiti Svečanom večerom u čast srpskog
kraljevskog naslednika i njegove porodice.
Nedelja 28. jun biće za kraljevski par najsvečaniji dan posete kanadskim
Srbima iz Toronta i Nijagara Folsa, jer će sa narodom proslavljati Vidovdan,
jedna od najvažnijih srpskih praznika. U Svečanosti će učestvovati
predsedvnici srpske ambasade, srpske crkve, srpske zajenice, kulturno-
umetnička društva i uglaedne ličnosti iz javnog života Kanade.
U okviru proslave Vidovdana na Nijagarinim vodopadima održavaće se
Srpski dan, odnosno Dani srpske kulture u Kanadi. Nijgaraini vodopadi su
već decenijama kultno mesto kanadskih Srba, jer se ovde nalazi hidrocentrala
Nikole Tesle, njegov dva monumenta i park srpskog genija.
Područje oko Nijagarinih vodopada u kanadskoj opštini Nijagara Fols
poslednjih godina naziva se Park Nikole Tesle. Njega čini prva hidroelektrična
stanica i deo Gradskog parka. Hidroelektrana je podignuta na reci Nijagara 1881.
godine, koja je 1896. transportovala električnu energiju čak nešto više od 40
kilometara dalje, do grada Bafala. Veliki deo zasluga oko podizanja prve
hidrocentrale koja je proizvodila naizmeničnu struju pripada upravo Nikoli Tesli.
Park Nikole Tesle ostvarili su Srpska škole “Nikola Tesla” iz grada Nijagara
Fols u kanadskoj državi Ontario i Kanadski tehnički muzej “Tesla”. Centralno
mesto zauzima statua Nikole Tesle u prirodnoj veličini sa štapom u ruci, koji gleda
na Nijagarine vodopade. Ove dve srpske institucije su 2015. sa opštinom Nijagara
Fols počeli da proslavljaju Dan Nikole Tesle, kao zvanični praznik. Tog dana i za
Dan državnosti r. Srbije vodopadi reke Nijagare se boje kao srpska zastava. Zato su
Nijagarini vodopadi, čije se vode i obale boje kao srpska trobojka, centar srpske
zajednice na otvorenom, jedini najveći i najlepši u čitavom srpskom rasejanju.
Turneja kraljevskog mladog para posle Vidovdana nastaviće se 29. juna
posetama hramovima Srpske pravoslavne crkve u Kičineru i Vaterlou. A završiće
se obilaskom crkve u Misisogi, jednom od etničkih centara kanadskih Srba.
Misisoga je zimus postala istorijsko mesto za kanadske Srbe.
Ovde je Prva srpska pravoslavna osnovna škola “Sveti Sava” otvorena u
zimu 2025. Škola je namenjena budućim generacijama, koje će kroz obrazovanje
učiti da neguju ljubav prema svom jeziku, veri i tradiciji, čuvajući tako kulturno i
duhovno nasleđe srpskog naroda u Kanadi.
Svečanom otvaranju škole je, osim roditelja, uglednih članova srpske
zajednice u Misisogi, nastavnog osoblja, predstavnika lokalne vlasti i sveštenih
lica, koje je predvodio episkop kanadski Mitrofan, delegacija Republike Srbije,
koju su činili Vladimir Kokanović, v.d. direktora Uprave za saradnju s dijasporom i
Srbima u regionu, Slađana Stojanović Marković i Dejan Eraković, generalni konzul
R. Srbije u Torontu.